Co to jest AAC – komunikacja wspomagająca i alternatywna?

AAC (Augmentative and Alternative Communication)
oznacza wszelkie działania, których celem jest pomoc w porozumiewaniu się osobom niemówiącym lub posługującym się mową w ograniczonym stopniu. Zamiast wypowiadanych słów i zdań lub w celu wsparcia, uzupełnienia wypowiedzi mogą one używać znaków graficznych (piktogramów, obrazków, symboli), znaków manualnych (gestów) lub znaków przestrzenno-dotykowych (np. przedmiotów). Dzięki temu mogą dokonywać wyborów, podejmować decyzje, pytać, opowiadać, wyrażać myśli i uczucia – pokonywać bariery
w porozumiewaniu się i stawać się niezależnymi.

 

Kto może potrzebować AAC?

Użytkownikami wspomagających sposobów porozumiewania się są dzieci, młodzież i dorośli, którzy nie posługują się mową lub posługują się nią w ograniczonym stopniu przez całe życie lub tylko w pewnym okresie. Są to m.in. osoby z porażeniem mózgowym, specyficznymi zaburzeniami mowy, niepełnosprawnością intelektualną, autyzmem, chorobami genetycznymi, ale także osoby po urazach mózgu. W stosunku do dzieci z zaburzeniami rozwoju, u których mowa nie rozwija się o czasie, używa się komunikacji wspomagającej, aby przygotować drogę rozwoju języka i mowy, jeśli tylko warunki neurobiologiczne u dziecka na to pozwolą.

 

Na czym polega pomoc osobom niemówiącym?

Dla każdej niemówiącej osoby zespół specjalistów buduje indywidualny system komunikacji, aby mogła ona używać zamiast mowy głośnej określonego systemu znaków (gestów, piktogramów, symboli, pisma). Oznacza to wiele działań takich jak: dobór znaków, budowanie osobistych pomocy do komunikacji, nauka wybierania
i wskazywania, przygotowywanie partnerów rozmowy, wyposażenie osoby niemówiącej w odpowiednie urządzenia elektroniczne czy komputer, które użyczą jej głosu (tzw. technologia wspomagająca), a także (w przypadku osób z niepełnosprawnością  ruchową) dobranie odpowiedniego siedziska, w którym użytkownik AAC będzie mógł wykorzystać proponowane pomoce.

 

Czym jest technologia wspomagająca (Assistive Technology, AT)?

To wszystkie rozwiązania z wykorzystaniem komputera, innych urządzeń elektrycznych lub elektronicznych, które mają pomóc osobie z niepełnosprawnością pokonać bariery w codziennym życiu, osiągnąć niezależność.
Niezależność w porozumiewaniu się może zapewnić komputer lub urządzenie do komunikacji z mową nagrywaną albo syntezowaną oraz odpowiednim oprogramowaniem zapewniającym dostęp do znaków, symboli, czy liter.  Komputer zwykle musi być wyposażony w specjalistyczne peryferia, które zastąpią mysz, czy klawiaturę, których nie może obsłużyć osoba z głębszą niepełnosprawnością ruchową i/lub intelektualną.

 

Kto udziela pomocy w zakresie AAC i AT? 

Pomocy z zakresu AAC i AT udzielają specjalistyczne ośrodki diagnostyczne
i rehabilitacyjne, szkoły specjalne, zespoły wczesnego wspomagania rozwoju, poradnie rehabilitacyjne, specjalistyczne poradnie logopedyczne. Diagnozę
i terapię prowadzą tam zespoły specjalistów.
Niestety ciągle nie we wszystkich placówkach terapeutycznych czy edukacyjnych dla dzieci z  niepełnosprawnościami AAC jest używane powszechnie, jako standard, z udziałem zespołu specjalistów, przez wszystkie osoby mające kontakt w placówce z dzieckiem…

 

U nas w szkole korzystanie z komunikacji alternatywnej i wspomagającej to standard.
Dla każdej niemówiącej osoby budowany jest indywidualny system komunikacji, tak aby mogła używać zamiast mowy głośnej (lub ją wspomagając, uzupełniając) odpowiedniego dla siebie systemu znaków (gestów, piktogramów, pisma). Oznacza to konieczność zastosowania wiele działań – wyboru systemu komunikacji, doboru znaków, budowania osobistych pomocy do komunikacji (książki, tablice), nauki wybierania i wskazywania oraz szkolenia partnerów rozmowy.
Niezależnie od tego jaki graficzny system komunikacyjny zostanie wybrany dla danego użytkownika, są dla niego tworzone indywidualne pomoce komunikacyjne. Są one różnorodne i dostosowane do możliwości ruchowych, wieku i stopnia zaawansowania użytkownika w nauce korzystania z AAC.
AAC w naszej szkole jest elementem jej codziennego funkcjonowania – budynek naszej szkoły opisany jest z wykorzystaniem symboli AAC, wykorzystujemy schematy różnorodnych czynności opisane poprzez symbole AAC, czytamy AACowe książki, rozmawiamy, uczymy się i bawimy z wykorzystaniem systemów komunikacyjnych naszych uczniów.

 

Zapraszamy do rozmów z terapeutami oraz odwiedzenia tematycznych stron WWW i zapoznania się z bibliografią dotyczącą komunikowania się dzieci z różnorodną niepełnosprawnością.

Polska bibliografia na temat AAC

WWW:
aac.org.pl

aac.info.pl

FB:
Biblioteka AAC;

Wsparcie dla AAC – Magdalena Grycman;
Terapia mowy i komunikacji alternatywnej i wspomagającej;
Terapia mowy i komunikacji alternatywnej Joanna Pachutko;
AAC w Jasnym Celu;

Chcemy GadAAC! Maja Kłoda.

Brearley G., AAC – osobiste refleksje, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 1(3)/2004
Brearley G., Psychoterapia dzieci niepełnosprawnych ruchowo, WSiP, Warszawa 1999
Bogucka J., Grycman M., Kaniecka K., Porozmawiajmy. Poradnik dla nauczyciela, Oficyna Wydawnicza Excalibur, Bydgoszcz 2001
Błeszyński J. [red.] Alternatywne i wspomagające metody komunikacji. Praca zbiorowa. Oficyna wydawnicza IMPULS, Kraków, 2006
Bombińska- Domżał A., Bolon B., Guzik J., Smyczek A., [red.]Twoje znaki, moje słowa i zabawa już gotowa! Projekt edukacyjny dla rodzin dzieci niemówiących, używających AAC. Wyd. Stowarzyszenie  Mówić bez Słów, Kraków, 2006
Cardinaux V, Caurdinaux H., Löwe A., Przygarnij mnie. Wychowanie dzieci głuchoniewidomych, PWN, Warszawa 1993
Chodkiewicz I., Loebl W., Zastosowanie systemu Ch. Blissa w procesie porozumiewania się dziecka z porażeniem mózgowym, [w:] Opuscula Logopedica in honorem Leonis Kaczmarek, UMCS, Lublin 1993
Cwaliński A., Wspomaganie komunikacji werbalnej dziecka z autyzmem wczesnodziecięcym, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 3(5)/2004
Dońska-Olszko M., Lechowicz A., Komputerowe wspomaganie nauczania dzieci z ciężkim uszkodzeniem narządu ruchu [w:] Mazanek E. [red.] Dziecko niepełnosprawne ruchowo. Wychowanie i nauczanie, WSiP, Warszawa 1998
Duczmal G., Zastosowanie programu PowerPoint do tworzenia dynamicznych tablic komunikacyjnych, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 2(4)/2004
Foksińska M., Press M., Aktywna praca z książeczką „Okulary” , „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 5(7)/2004
Grycman M., Budowanie efektywnego systemu porozumiewania się u dziecka z zespołem Cri du Chat (krzyku kociego) , „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 5(7)/2004
Grycman M., Czym są wspomagające sposoby porozumiewania się, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 1/2003
Grycman M., „Specjalny czas” jako metoda terapeutyczna, „Scholasticus” 3-4/ 1992
Grycman M., Sprawdź jak się porozumiewam. Ocena efektywności porozumiewania się dzieci niemówiących wraz z propozycjami strategii terapeutycznych, RCRP, Kwidzyn, 2009
Grycman M., Porozumiewanie się z dziećmi ze złożonymi zaburzeniami komunikacji. Poradnik nie tylko dla rodziców, RCRP, 2014
Grycman M., Kaczmarek B., Podręczny słownik terminów AAC (komunikacji wspomagającej i alternatywnej), Impuls, 2014
Grycman M., Kaniecka K., O wczesną stymulację umiejętności komunikacyjnych dzieci niepełnosprawnych, „Scholasticus” 2/1993
Grycman M., Kaniecka K., Porozmawiajmy, Oficyna Wydawnicza Excalibur, Bydgoszcz 1999
Grycman M., Kaniewska K., Szczawiński P., PCS, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Warszawa 2001
Grycman M., Smyczek A., [red.], Wiem czego chcę! Z praktyki polskich użytkowników i terapeutów AAC, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Kraków 2004
Kaczmarek B., Makaton – język gestów i symboli, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 2/2003
Kaczmarek B., Makaton –alternatywny i wzmocniony sposób porozumiewania się , CMPPP, Rewallidacja nr 1/ 2003
Kaczmarek B., Przełamywanie barier językowych przez osoby z zespołem Downa. Bardziej Kochani (30) 2.,warszawa 2004
Kaczmarek B., Wykorzystanie gestów w procesie porozumiewania się osób z zespołem Downa [w:] Kaczmarek B. [red.] Wspomaganie rozwoju dzieci z zespołem Downa- teoria i praktyka, IMPULS, Kraków 2008
Kaczmarek B, Wojciechowska A., Autyzm i AAC. Alternatywne i wspomagające sposoby porozumiewania się w edukacji osób z autyzmem, Impuls, 2015
Kaniecka K., Tworzenie bezpiecznego środowiska dla dziecko niewidomego, niesłyszącego i znacznie opóźnionego w rozwoju, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 5(7)/2004
Kazimierska M., Wybór systemu porozumiewania się w zależności od kompetencji ucznia, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 1/2003
Knill Ch., Dotyk i komunikacja, CMPP-P MEN, Warszawa 1992
Kret M., Słobodzian A., Program Clicker – wykorzystanie w praktyce szkolnej, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 1(3)/2004
Książek M., Dziecko głuchoniewidome od urodzenia. Rozwijanie umiejętności komunikowanie się. Wykorzystanie metod komunikacji wspomagającej i alternatywnej. Wyd. Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym , Warszawa 2003
Lechowicz A., O metodzie komunikacji symbolami Blissa, „Wspólna Troska”, nr 2-3, 6-7/1993
Lechowicz A., System Blissa w Polsce, „Przyjaciel Dziecka” 5/1989
Lechowicz A., Użytkownicy systemu komunikacji Bliss twarzą w twarz ze światem, „Przyjaciel Dziecka” 1-3/1997
Lechowicz A., Metoda komunikacji symbolicznej Bliss – jej zastosowanie w życiu i w szkole, [w:] Mózgowe porażenie dziecięce-problemy mowy, DIG, Warszawa 1997
Lechowicz A., Mierzwa T., Muszyńska I., Szczawiński P., Symbole Blissa, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Warszawa 2001
Lechowicz A., Komputerowe wspomaganie procesu komunikacji niewerbalnej  komunikacji  dzieci z wieloraką niepełnosprawnością, WSiP, Warszawa 2005
Lechowicz A., 10 lat pracy systemem symboli Blissa i innymi metodami niewerbalnej komunikacji w Polsce. Szkoła Specjalna 1999, nr 2,s.120-123
Loebl W., Uwagi o możliwościach poszerzania komunikacji interpersonalnej osób z ograniczonym systemem porozumiewania się, [w:] Loebl W. [red.] Dylematy pedagogiczne w rewalidacji osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, Wyd. UG, Gdańsk 1996
Loebl W., Szwiec J., Szczawiński P., [red.], III Regionalna Konferencja Krajów Europy Środkowej i Wschodniej – Wspomagające sposoby porozumiewania się. Wykłady i warsztaty, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Warszawa 2001
Loebl W., O potrzebie wprowadzania przedmiotu nauczania: komunikacja alternatywna i wspomagająca do programów kształcenia pedagogów specjalnych. [w:] Luczyński E., (red.), Kształcenie logopedyczne. Cele i formy. Wyd. UC Gdańska 2000
Loebl W.,  Kategorie użytkowników wspomagającej i alternatywnej komunikacji. Szkoła Specjalna nr 5, s. 247-255, Warszawa
Loebl W. Niewerbalne metody porozumiewania się [w:] Mazanek E. (red.0 Dziecko niepełnosprawne ruchowo. Wychowanie i nauczanie, WSiP, Warszawa 1998
Loska M., Niewerbalne metody porozumiewania się [w:] Mazanek E. [red.] Dziecko niepełnosprawne ruchowo. Wychowanie i nauczanie, WSiP, Warszawa 1998
Mierzejewska H., Przybysz-Piwkowa M., [red.] Mózgowe porażenie dziecięce. Problemy mowy, [w:] Materiały z konferencji zorganizowanej przez Pomagisterskie Studium Logopedyczne UW, Wyd. DIG, Warszawa 1997
Mierzejewska H., Przybysz-Piwkowa M., [red.] Rozwój poznawczy i rozwój językowy dzieci z trudnościami w komunikacji werbalnej. Diagnozowanie i postępowanie usprawniające, [w:] Materiały z konferencji zorganizowanej przez Pomagisterskie Studium Logopedyczne UW, Wyd. DIG, Warszawa 1997
Mieszkowicz M., Wykorzystanie daktylografii w nauce czytania i pisania u osób z mózgowym porażeniem dziecięcym, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 2(4)/2004
Mieszkowicz M., Metody komunikacji pozawerbalnej, „Tu Jesteśmy” 9/1997
Napiórkowska M.A. Czy to możliwe?  Ułatwiona komunikacja jedną z metod porozumiewania się z dzieckiem autystycznym z zaburzeniami mowy. Szkoła Specjalna nr 3, Warszawa 1999
Olechnowicz H., Dziecko własnym terapeutą, PWN, Warszawa 1995
Orkan-Łęcka M., Wczesne wspomaganie rozwoju komunikacji u dzieci niewidomych i słabowidzących ze złożoną niepełnosprawnością – model programu edukacyjnego, „Rewalidacja” 2(6)/99
Porozumiewanie się. Podręcznik do pracy z głuchoniewidomymi niemowlętami, małymi dziećmi i dziećmi w wieku przedszkolnym
, Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym, Warszawa 1995

Pilch A. Przebinda E. [red.] Gestem- Obrazem- Słowem. Materiały  z III krajowej konferencji Wspomagające sposoby porozumiewania się, Kraków, 20- 22 10 2005, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Kraków 2005
Piszczek M. [red.], Metody komunikacji alternatywnej w pracy z osobami niepełnosprawnymi, CMPP-P MEN, Warszawa 1997
Piszczek M. Metody komunikacji alternatywnej i wspomagającej w edukacji dzieci głębiej upośledzonych umysłowo i autystycznych. Cz.I, Rewalidacja nr 2, s. 13-22. CMPPP, Warszawa 2001
Przebinda E., Klucz Fitzgerald i kod kolorów – pomoc w nauce języka, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 1(3)/2004
Przebinda E., Picture Exchange Communication System (cz. 1.) , „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 4(6)/2004
Przebinda E., Wpływ braku mowy na rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny ucznia, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 1/2003
Przybysz-Piwkowa M. [red.], Metody wspomagające rozwój mowy w różnych jego opóźnieniach, [w:] Materiały z konferencji zorganizowanej przez Pomagisterskie Studium Logopedyczne UW, Wyd. DIG, Warszawa 2002
Pulchny M., Ułatwiona Komunikacja – doświadczenia szkolne, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 2/2003
Rowland Ch., Scweigert P., System symboli jednoznacznych, Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym, Warszawa 1995
Rzeźnicka J., Wczesne kształtowanie umiejętności komunikacyjnych w procesie wspomagania rozwoju dziecka [w:] Loebl W. [red.], Dylematy pedagogiczne w rewalidacji osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Wyd. UG, Gdańsk 1996
Rzeźnicka –Krupa, Manualne i graficzne systemy wspomagającej komunikacji i możliwości ich stosowania przez osoby niepełnosprawne intelektualnie, Szkoła Specjalna nr 2, s. 80-86, Warszawa 2002
Słobodzian A., Stępniewicz I., Wprowadzenie urządzeń wysokiej technologii szansą na zwiększenie niezależności dziecka niemówiącego, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 2(4)/2004
Smyczek A., Jak zapisywać wypowiedzi osób niemówiących, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 4(6)/2004
Smyczek A., Gesty, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Warszawa 2001
Smyczek A., Odpowiedzialność za słowa. O doborze słownictwa dla użytkowników AAC, 1/2003
Smyczek A., Stosowanie metod komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) w klasach przysposobienia do pracy [w:] Piszczek M. [red.] Aktywizacja zawodowa uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym i umiarkowanym. CMPPP, Warszawa 2003
Smyczek A. Wspomaganie rozwoju komunikacji i języka dzieci niepełnosprawnych, dzieci od 1-go do 6-go roku życia [w:] Król M., Taczała J., Kryszczyńska J., (red.) Co? Jak? Kiedy? I dlaczego? Możliwości diagnostyki i terapii dzieci z wczesnym uszkodzeniem mózgu w wieku od 1-go do 6 –go roku życia i wsparcia ich rodzin. Materiały konferencyjne. Stowarzysznie Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym „Krok za krokiem”, Zamość 2006
Smyczek A., Szczawiński P., Komputerowe wspomaganie edukacji uczniów z wieloraką niepełnosprawnością, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 2(4)/2004
Smyczek A., Szwiec J., Poszukiwanie sposobów porozumiewania się [w:] Orkisz M., Piszczek M., i współp., Edukacja osób z głębokim upośledzeniem umysłowym. Przewodnik dla nauczycieli, CMPP-P MEN, Warszawa 2000
Smyczek A., Szwiec J., Metodyka nauczania alternatywnych i wspomagających sposobów porozumiewania się i techniki posługiwania się symbolami [w:] Piszczek M. [red.] Przewodnik dla nauczycieli uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu znacznym i umiarkowanym. Część I, CMPP-P, Warszawa 2001
Szczawiński P., Altik – program do tworzenia tablic do porozumiewania się, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 5(7)/2004
Szczawiński P., Czeskie programy i urządzenia dla niemówiących użytkowników komputerów, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 2(4)/2004
Szczawiński P., Wykorzystanie komputera w edukacji i terapii dzieci z wieloraką niepełnosprawnością, [w:] Pilecki J., Olszewski S., [red.] Wspomaganie rozwoju osób niepełnosprawnych, Kraków 1999
Szwiec-Kolanko J., Alicja – studium przypadku 5-letniej dziewczynki z wadą słuchu, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 5(7)/2004
von Tetzchner S., Martinsen H., Wprowadzenie do wspomagających i alternatywnych sposobów porozumiewania się, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Warszawa 2002
Waclaw W., Aldenrud U., Ilstedt S.; Dzieci z autyzmem i zespołem Aspergera, Wyd. Śląsk, Katowice 2000
Warrick A., Porozumiewanie się bez słów, Stowarzyszenie Mówić bez Słów, Warszawa 1999
Zaorska M, Komunikacja alternatywna osób głuchoniewidomych, Wydawnictwo Edukacyjne AKAPIT, Toruń 2008
Zawitkowska A., Zastosowanie gestów i symboli we wspieraniu rozwoju mowy czynnej dziecka, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez Słów”, nr 3(5)/2004
Ziątek K., Jaszczuk J., Dziecko niepełnosprawne ruchowo na drodze do niezależności.Stowarzyszenie Spokojne Jutro, Warszawa 2004.